گوییا زینب محزون ز سفر می آید

باز در کرب و بلا شیون و شینی برپاست

کز اسیران ره شام خبر می آید

(بل الانسان علی نفسه بصیره ولو القی معاذیره / بلکه انسان از نفس خود آگاه است، هرچند برای خود عذر هایی بتراشد (قیامه/14و15

آنچه که ما را در این بصیرت یاری می کند درواقع تفکر و به کارگیری قوه تعقل است که از آن به عنوان محاسبه نفس یاد می شود.
مدلی که برای زندگی یک مومن طراحی شده در روایات به اینگونه است که مومن انتقادپذیر باشد و هیچ گاه با اطمینان از خود دفاع نکند و در عین حال همیشه نگران عاقبت به خیری خود باشد و به خود سوءظن داشته باشدکه این یکی از عوامل موثر در شناخت خود محسوب می شود .
آنچه که آفت این راه است عیب جویی از دیگران است .

 از طرفی می فرمایند که هر کس محاسبه نفس نکند از ما نیست و در جایی دیگر گفته شده وقتی به عیوب خود بپردازی همیشه به این امر مشغول خواهی ماند و با کشف و از بین بردن یک عیب ، عیبی دیگر برای انسان ظاهر می شود لذا از عیب جویی دیگران بازمی ماند ودائما مشغول عیوب خویش است . 

رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : طوبى لِمَن مَنَعَهُ عَيبُهُ عَن عُيوبِ المُؤمِنينَ مِن إخوانِهِ

کافى، ج 8، ص 168، ح 190.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خوشا به حال آن كس كه عيب خودش، او را از پرداختن به عيبهاى برادران مؤمنش باز دارد.

نگو من گناهکارم.
اگر اخم ها را در هم بکشی ملائکه می ترسند، آن ها لطیفند.
بدون اینکه غضبناک و پکر باشی لباس تمیز و قشنگ بپوش،

دم آینه خودت را نگاه کن و سرجانماز بنشین.
قشنگ وقتی بدنت آرام گرفت و کِیفت به راه افتاد، بلند شو و بگو الله اکبر.

برای نماز عجله نداشته باش، یکی دو دقیقه بنشین تا آماده شوی.
اذان و اقامه هم برای آمادگی ست.

می دانی که اگر اذان بگویید دو صف از ملائکه پشت سرت می ایستند؟
این یعنی بهجت و سرور و خوشحالی.
اگر اقامه هم بگویید سه صف از ملائکه پشت سر شما می ایستند.
نفرمود صفش چقدر است. فرمود: ملائکه پشت سرتان اقتدا می کنند و با شما نماز می خوانند.
کسی که ملائکه پشت سرش باشند چقدر نمازش زیباست.

می دانم سخت است، گرفتاری های طبیعت افکارمان را می گیرد و آن موقع متوجه نیستیم اما هروقت حالت خوب شد سرجانماز نگاه کن عطای خدا را در حق خودت ببین. بگذار طلبکاری ها از خدا کم شود، آن وقت است که آدم سبک می شود.

حاج محمد اسماعیل دولابی

1- نشان دادن ضعف ها

2- رهانیدن از اسارت ها و وابستگی ها

و همین است که عارف در برابر بلاء شاکر است نه صابر….